แม่น้ำกก สาย รวก และบางสาขาของแม่น้ำโขง มีต้นกำเนิดจากพื้นที่ภูเขาสูงในประเทศเมียนมาและลาว ก่อนจะไหลเข้าสู่ประเทศไทย แต่ในเดือนมีนาคม 2568 ชาวบ้านในบางพื้นที่ เช่น ชุมชนริมแม่น้ำกก จ. เชียงราย เริ่มพบความผิดปกติของสีและความขุ่นของน้ำ จนนำไปสู่การตรวจสอบอย่างเป็นทางการ ผลการตรวจครั้งแรกเมื่อวันที่ 19 มีนาคม 2568 พบสารหนูในพื้นที่บ้านแก่งตุ้ม อำเภอแม่อาย จ.เชียงราย สูงถึง 0.026 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งเกินค่ามาตรฐานกว่าสองเท่า พร้อมระดับความขุ่นสูงผิดปกติถึง 8–9 เท่า เหตุการณ์นี้สะท้อนให้เห็นว่า มลพิษทางน้ำไม่ได้หยุดอยู่ที่เส้นเขตแดน แต่สามารถไหลตามธรรมชาติและส่งผลกระทบต่อผู้คน ระบบนิเวศ และเศรษฐกิจในพื้นที่ปลายน้ำได้อย่างต่อเนื่อง

การตรวจวัดระหว่างเดือนมีนาคมถึงกันยายน 2568 รวม 11 ครั้ง ยังคงพบสารหนูเกินมาตรฐานในหลายช่วง โดยเฉพาะในฤดูฝนที่กระแสน้ำแรงและพัดพาตะกอนจากพื้นที่ต้นน้ำเข้ามามากขึ้น นอกจากนี้ ยังตรวจพบตะกั่วเกินมาตรฐานในบางจุด แม้โลหะหนักชนิดอื่น เช่น แคดเมียม ทองแดง นิกเกิล โครเมียม สังกะสี และปรอท จะยังอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานก็ตาม สถานการณ์ดังกล่าวสร้างความกังวลต่อประชาชนที่ใช้น้ำเพื่อการเกษตร การประมง การอุปโภคบริโภค และกิจกรรมทางเศรษฐกิจริมแม่น้ำ รวมถึงตั้งคำถามต่อกิจกรรมเหมืองต่างๆ จำนวนมาก ในพื้นที่ต้นน้ำทั้งเมียนมาและลาว เพราะหากแหล่งกำเนิดมลพิษยังไม่ได้รับการจัดการ การตรวจวัดเฉพาะในประเทศไทยอาจช่วยได้เพียงการเฝ้าระวัง แต่ไม่สามารถหยุดยั้งมลพิษตั้งแต่ต้นทางได้

ปัญหามลพิษแม่น้ำในภาคเหนือ ต้องอาศัยความร่วมมือทั้งระดับชุมชน ระดับชาติ และระหว่างประเทศ ภาคประชาชนได้ร่วมกันเรียกร้องให้เปิดเผยข้อมูล ตรวจสอบแหล่งกำเนิด และฟื้นฟูระบบนิเวศ ขณะที่หน่วยงานรัฐจำเป็นต้องตรวจวัดคุณภาพน้ำและตะกอนอย่างต่อเนื่อง แจ้งเตือนประชาชนอย่างรวดเร็ว และจัดหาน้ำสะอาดหรือมาตรการช่วยเหลือในพื้นที่เสี่ยง พร้อมผลักดันการเจรจากับประเทศต้นน้ำ เช่น เมียนมา ลาว รวมทั้งนักลงทุนเหมืองแร่จากประเทศจีน อย่างจริงจัง แม่น้ำไม่ใช่เพียงทรัพยากรของพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง แต่เป็นระบบนิเวศที่เชื่อมโยงชีวิตของผู้คนข้ามพรมแดน การแก้ปัญหาจึงต้องโปร่งใส ยึดหลักวิทยาศาสตร์ และไม่ปล่อยให้ชุมชนปลายน้ำต้องรับภาระเพียงลำพัง

         ยังมีอีกหลายบทความทางสุขภาพที่น่าสนใจ ให้ทุกท่านได้อ่านกันใน “รายงานสุขภาพคนไทย เล่มปี 2569” สามารถอ่านฟรีได้แล้ววันนี้ ผ่านทางเว็บไซต์ได้ที่ www.thaihealthreport.com หรือติดต่อขอรับหนังสือผ่านทางอีเมลได้ที่ thaihealthipsr@gmail.com

ติดตามทุกความเคลื่อนไหว ของ “สุขภาพคนไทย” 

Facebook : สุขภาพคนไทย 

Instagram : @thaihealthreport 

Youtube : สุขภาพคนไทย

TikTok : @thaihealthreport (30 วิสุขภาพคนไทย)

ข้อมูลอ้างอิง

รายงานสุขภาพคนไทย 2569 หมวด สถานการณ์เด่น หมวดที่ 7 เรื่อง มหานทีเปื้อนพิษข้ามพรมแดน สารพิษในลุ่มน้ำกก สาย รวก และโขง

สืบค้นจาก : 

สถาบันวิจัยและประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล