แม้หลายประเทศทั่วโลกกำลังเผชิญกับ “อัตราการเกิดที่ลดลง” แต่สิ่งที่น่าสนใจคือ จำนวนประชากรอาจยังไม่ได้ลดลงในทันที และกลับยังคงเพิ่มขึ้นในบางประเทศหรือบางช่วงเวลา ทั้งนี้เกิดจาก “ช่วงหน่วงเวลา” (lag time) ทางประชากร

ช่วงหน่วงเวลา หมายถึง ระยะห่างระหว่างการลดลงของอัตราการเกิด กับผลลัพธ์ที่สะท้อนออกมาในจำนวนประชากรทั้งหมด เนื่องจากโครงสร้างประชากรในอดีตยังคงมีผลต่อปัจจุบัน กล่าวคือ แม้เด็กเกิดใหม่จะลดลง แต่คนที่เกิดในช่วงก่อนหน้ายังมีชีวิตอยู่และเข้าสู่วัยแรงงานหรือวัยผู้ใหญ่ รวมทั้งอัตราตายก็มีแนวโน้มลดลง ทำให้จำนวนประชากรรวมยังไม่ลดลงในทันที ตัวอย่างเช่น ประเทศไทยเริ่มมีแนวโน้มจำนวนประชากรลดลงในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาทั้งที่อัตราเกิดลดลงแล้วตั้งแต่ พ.ศ.2514 เป็นต้นมา ขณะที่บางประเทศอย่างสิงคโปร์ แม้จะมีอัตราการเกิดต่ำ แต่จำนวนประชากรกลับเพิ่มขึ้น จากประมาณ 5.6 ล้านคนในปี พ.ศ. 2565 เป็น 5.9 ล้านคนในปี พ.ศ. 2566 ซึ่งส่วนหนึ่งมาจากการย้ายถิ่นฐานของประชากร ทั้งพลเมืองและผู้พำนักถาวร สะท้อนบทบาทของ “การย้ายถิ่นทดแทน” (replacement migration) ที่ช่วยชะลอการลดลงของประชากร

ข้อมูลจาก Central Intelligence Agency (2567) ยังระบุว่า มีถึง 41 ประเทศที่จำนวนประชากรเริ่มลดลงแล้ว แต่ในขณะเดียวกัน ยังมีอีกจำนวนมากที่ประชากรยังเพิ่มขึ้น แม้อัตราการเกิดจะต่ำลง โดยหลายประเทศมีอัตราเพิ่มของประชากรอยู่ระหว่างร้อยละ 1.0–3.0 และมีเพียงไม่กี่ประเทศเท่านั้นที่มีอัตราเพิ่มสูงมาก ปรากฏการณ์นี้สะท้อนว่า การเปลี่ยนแปลงด้านประชากรไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นทันที แต่ต้องใช้เวลาในการปรับตัว ทั้งจากโครงสร้างอายุของประชากรและปัจจัยอื่น ๆ เช่น การย้ายถิ่น นโยบายรัฐ และสภาพเศรษฐกิจ

ยังมีอีกหลายบทความทางสุขภาพที่น่าสนใจ ให้ทุกท่านได้อ่านกันใน “รายงานสุขภาพคนไทย เล่มปี 2568” สามารถอ่านฟรีได้แล้ววันนี้ ผ่านทางเว็บไซต์ได้ที่ www.thaihealthreport.com หรือติดต่อขอรับหนังสือผ่านทางอีเมลได้ที่ thaihealthipsr@gmail.com

ติดตามทุกความเคลื่อนไหว ของ “สุขภาพคนไทย” 

Facebook : สุขภาพคนไทย 

Instagram : @thaihealthreport 

Youtube : สุขภาพคนไทย

TikTok : @thaihealthreport (30 วิสุขภาพคนไทย)