เมื่อพูดถึง “ความเครียด” หลายคนมักนึกถึงเรื่องของจิตใจ เช่น ความวิตกกังวล ความกลัว หรือความกดดันในชีวิตประจำวัน แต่แท้จริงแล้ว ความเครียดไม่ได้เกิดจากใจเท่านั้น เพราะในแง่ของ สรีรศาสตร์ ความเครียดยังเป็นกระบวนการทางชีววิทยาที่ซับซ้อนและส่งผลต่อร่างกายโดยตรง

งานศึกษาของ Jeansok Kim และ David Diamond (2002) ได้เสนอว่า ความเครียดในเชิงสรีรวิทยาประกอบด้วย 3 องค์ประกอบหลัก ได้แก่

1.     ความตื่นเต้นหรือเร้าใจ (excitability/arousal) – เมื่อเผชิญกับสถานการณ์กดดัน ระบบประสาทจะส่งสัญญาณให้ร่างกาย “ตื่นตัว” เช่น หัวใจเต้นเร็ว เหงื่อออก หรือกล้ามเนื้อตึงตัว

2.   ความรู้สึกว่าเป็นสถานการณ์ที่ไม่พึงประสงค์ (perceived aversiveness) – สมองรับรู้ว่าสถานการณ์นั้นเป็นภัยหรือมีผลเสีย ทำให้เกิดอารมณ์ด้านลบ เช่น ความกังวลหรือความไม่สบายใจ

3.   ความรู้สึกว่าไม่สามารถควบคุมสถานการณ์ได้ (uncontrollability) – เมื่อรู้สึกว่าตนเองไม่สามารถจัดการหรือหลีกเลี่ยงสิ่งที่เกิดขึ้นได้ ร่างกายจะยิ่งตอบสนองด้วยความเครียดที่รุนแรงขึ้น

ทั้งสามปัจจัยนี้เชื่อมโยงกับสิ่งแวดล้อมภายนอก เช่น สภาพการทำงาน ความสัมพันธ์ หรือเหตุการณ์ที่ไม่คาดไม่ถึง ซึ่งล้วนส่งผลต่อการทำงานของระบบประสาท ฮอร์โมน และการตอบสนองทางร่างกายทั้งหมด
การเข้าใจความเครียดในมุมมองของสรีรศาสตร์จึงมีความสำคัญ เพราะช่วยให้เราตระหนักว่า ความเครียดไม่ใช่แค่เรื่องของ “จิตใจ” หรือ “คิดมาก” แต่คือการตอบสนองตามธรรมชาติของร่างกาย ที่ต้องได้รับการดูแลทั้งทางร่างกายและจิตใจอย่างเหมาะสม

ยังมีอีกหลายบทความทางสุขภาพที่น่าสนใจ ให้ทุกท่านได้อ่านกันใน “รายงานสุขภาพคนไทย” ทุกเล่ม ทุกปี อ่านฟรีได้แล้ววันนี้ ผ่านทางเว็บไซต์ได้ที่ www.thaihealthreport.com หรือ ติดต่อขอรับรูปเล่มหนังสือรายงานสุขภาพคนไทยได้ทุกปี ผ่านทางกล่องข้อความ Chat ทาง Facebook "สุขภาพคนไทย" กดปุ่มติดต่อขอรับหนังสือ และรอแอดมินติดต่อกลับได้เลยครับ

ติดตามทุกความเคลื่อนไหว ของ “สุขภาพคนไทย” 

Facebook : สุขภาพคนไทย 

Instagram : @thaihealthreport 

Youtube : สุขภาพคนไทย

TikTok : @thaihealthreport (30 วิสุขภาพคนไทย)