แม้ประเทศไทยจะไม่ได้ตั้งอยู่บนแนวรอยต่อแผ่นเปลือกโลกโดยตรง แต่ความเสี่ยงจากแผ่นดินไหวกลับเป็นภัยเงียบที่ไม่อาจมองข้าม แนวโน้มการเกิดแผ่นดินไหวในไทยส่วนใหญ่มีจุดกำเนิดมาจาก “กลุ่มรอยเลื่อนมีพลัง” ซึ่งกระจุกตัวหนาแน่นอยู่ในพื้นที่ภาคเหนือและภาคตะวันตก แม้เหตุการณ์แผ่นดินไหวขนาดใหญ่จะเกิดขึ้นไม่บ่อยครั้ง แต่บทเรียนจากอดีต ต่างยืนยันเป็นเสียงเดียวกันว่า เมื่อเกิดแผ่นดินไหว ผลกระทบที่ตามมานั้นอาจรุนแรงและแผ่ขยายเป็นวงกว้างได้

บทเรียนสำคัญคือเหตุการณ์แผ่นดินไหวขนาด 6.3 เมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม 2557 ในพื้นที่อำเภอแม่ลาว พาน และแม่สวย จังหวัดเชียงราย ซึ่งทำให้อาคารเสียหายมากกว่า 10,000 หลัง อาคารที่อยู่ในภาวะอันตรายราว 400–500 หลัง และมีอาคารพังถล่มประมาณ 20–30 หลัง เหตุการณ์นี้ย้ำให้เห็นว่ารอยเลื่อนภายในประเทศ เช่น รอยเลื่อนแม่จัน รอยเลื่อนศรีสวัสดิ์ และรอยเลื่อนแม่ทา สามารถก่อให้เกิดแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ถึงระดับ 7 ริกเตอร์ได้ และหากเกิดใกล้เมืองใหญ่ เช่น เชียงใหม่ ผลกระทบอาจรุนแรงกว่า นอกจากความเสี่ยงภายในประเทศแล้ว ไทยยังได้รับอิทธิพลจากแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ในภูมิภาค โดยเฉพาะ แนวมุดตัวซุนดา ในมหาสมุทรอินเดีย ซึ่งเป็นต้นกำเนิดเหตุการณ์แผ่นดินไหวและคลื่นสึนามิครั้งใหญ่เมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2547 แนวเสี่ยงนี้ทอดยาวตั้งแต่หมู่เกาะอันดามัน นิโคบาร์ ไปจนถึงแนวอาระกันตามชายฝั่งตะวันตกของเมียนมา และสามารถส่งแรงสั่นสะเทือนระยะไกลมาถึงประเทศไทย รวมถึงกรุงเทพมหานครได้

แม้ว่าความเสี่ยงแผ่นดินไหวของไทยจะอยู่ในระดับปานกลางเมื่อเทียบกับประเทศเพื่อนบ้านอย่างอินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ หรือญี่ปุ่น แต่ความเสี่ยงของไทยมีลักษณะเฉพาะ คือได้รับอิทธิพลทั้งจากรอยเลื่อนมีพลังภายในประเทศ และแผ่นดินไหวในประเทศเพื่อนบ้าน เช่น เมียนมา จีน และลาว โดยเฉพาะรอยเลื่อนสะกายในเมียนมา ที่เพิ่งเกิดแผ่นดินไหวใหญ่ในปี 2568 และยังมีพื้นที่บางส่วน เช่น ตอนใต้ของย่างกุ้ง ที่ไม่ได้เกิดแผ่นดินไหวขนาดใหญ่มานานเกือบร้อยปี สิ่งเหล่านี้คือสัญญาณเตือนถึง "แรงสั่นสะเทือนระยะไกล" ที่พร้อมจะส่งต่อมาถึงไทยได้ทุกเมื่อ ความเปราะบางของไทยจึงไม่ได้มาจากความถี่ของแผ่นดินไหวเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึง “ลักษณะทางธรณีวิทยา” โดยเฉพาะพื้นที่ดินอ่อนในเมืองใหญ่ (เช่น กรุงเทพมหานคร) ที่สามารถขยายคลื่นสั่นสะเทือนให้รุนแรงขึ้นได้ การเตรียมความพร้อมด้านโครงสร้างพื้นฐาน การวางผังเมือง และการสื่อสารความเสี่ยงจึงเป็นสิ่งจำเป็น เพราะแผ่นดินไหวเมื่อเกิดขึ้นแล้ว อาจส่งผลกระทบที่รุนแรงได้มากกว่าที่คิด

         ยังมีอีกหลายบทความทางสุขภาพที่น่าสนใจ ให้ทุกท่านได้อ่านกันใน “รายงานสุขภาพคนไทย เล่มปี 2569” สามารถอ่านฟรีได้แล้ววันนี้ ผ่านทางเว็บไซต์ได้ที่ www.thaihealthreport.com หรือติดต่อขอรับหนังสือผ่านทางอีเมลได้ที่ thaihealthipsr@gmail.com

ติดตามทุกความเคลื่อนไหว ของ “สุขภาพคนไทย” 

Facebook : สุขภาพคนไทย 

Instagram : @thaihealthreport 

Youtube : สุขภาพคนไทย

TikTok : @thaihealthreport (30 วิสุขภาพคนไทย)

ข้อมูลอ้างอิง

รายงานสุขภาพคนไทย 2569 หมวด สถานการณ์เด่น เรื่อง แผ่นดินไหว ภัยพิบัติที่ไม่อาจมองข้าม

สืบค้นจาก : 

สถาบันวิจัยและประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล