ประเทศไทยกำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงทางประชากรครั้งสำคัญ โดยจำนวนเด็กเกิดใหม่ลดลงต่อเนื่อง จากกว่า 1 ล้านคนต่อปีในช่วงทศวรรษ 2500–2530 เหลือเพียงประมาณ 416,574 คน ในปี 2568 ขณะเดียวกัน อัตราการเจริญพันธุ์รวม (Total Fertility Rate: TFR) ของไทยลดลงเหลือประมาณ 1.0 คนต่อผู้หญิง 1 คน ต่ำกว่าระดับทดแทนประชากร ที่ 2.1 คนอย่างมาก ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนว่า การแต่งงานและการมีลูกไม่ได้เป็น “เส้นทางชีวิตตามธรรมชาติ” ของคนรุ่นใหม่อีกต่อไป แต่กลายเป็นการตัดสินใจที่ต้องพิจารณาอย่างรอบด้าน ท่ามกลางสภาพเศรษฐกิจที่ไม่แน่นอน ค่าครองชีพที่สูงขึ้น และความเปลี่ยนแปลงของค่านิยมเกี่ยวกับครอบครัวและความสำเร็จในชีวิต

ปัจจุบัน คนรุ่นใหม่มีอิสระในการกำหนดเส้นทางชีวิตของตนเองมากขึ้น ทั้งการเลือกครองโสด แต่งงานช้าลง หรือไม่มีบุตร จากผลสำรวจของสำนักงานสถิติแห่งชาติ พบว่า คนไทยแต่งงานช้าลงอย่างต่อเนื่อง โดยอายุเฉลี่ยเมื่อแรกสมรสของผู้หญิงไทยเพิ่มขึ้นจากประมาณ 22 ปีในช่วงทศวรรษ 2520 เป็นมากกว่า 29 ปีในปัจจุบัน ขณะเดียวกัน ค่าใช้จ่ายในการเลี้ยงดูเด็กตั้งแต่แรกเกิดจนจบปริญญาตรีอาจสูงถึง 1.5–3 ล้านบาทต่อคน ขึ้นอยู่กับรูปแบบการเลี้ยงดูและการศึกษา ทำให้หลายครอบครัวลังเลต่อการมีบุตร นอกจากนี้ บทบาทของผู้หญิงในตลาดแรงงานที่เพิ่มขึ้น ความก้าวหน้าของเทคโนโลยีการคุมกำเนิด และการให้ความสำคัญกับคุณภาพชีวิตและการพัฒนาตนเอง ล้วนเป็นปัจจัยที่ทำให้การมีลูกกลายเป็นเรื่องที่ต้อง “คิด” มากกว่าในอดีต

การลดลงของอัตราการเกิดไม่ได้เป็นเพียงเรื่องส่วนบุคคล แต่เป็นความท้าทายสำคัญต่ออนาคตของประเทศ เพราะเมื่อเด็กเกิดน้อยลง จำนวนประชากรวัยแรงงานจะลดลง ขณะที่สัดส่วนผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยคาดว่าในปี 2583 ผู้สูงอายุจะมีสัดส่วนเกือบหนึ่งในสามของประชากรไทย ดังนั้น คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า “ทำไมคนรุ่นใหม่ไม่อยากมีลูก” แต่คือ “สังคมไทยจะสร้างเงื่อนไขอย่างไรให้คนที่อยากมีลูกสามารถตัดสินใจมีลูกได้” ทั้งการลดภาระค่าใช้จ่าย การสร้างสมดุลระหว่างงานและครอบครัว และการพัฒนาระบบสนับสนุนการเลี้ยงดูเด็ก เพื่อให้การมีลูกไม่ใช่ภาระที่หนักเกินไปสำหรับคนรุ่นใหม่อีกต่อไป

ยังมีอีกหลายบทความทางสุขภาพที่น่าสนใจ ให้ทุกท่านได้อ่านกันใน “รายงานสุขภาพคนไทย เล่มปี 2568” สามารถอ่านฟรีได้แล้ววันนี้ ผ่านทางเว็บไซต์ได้ที่ www.thaihealthreport.com หรือติดต่อขอรับหนังสือผ่านทางอีเมลได้ที่ thaihealthipsr@gmail.com

ติดตามทุกความเคลื่อนไหว ของ “สุขภาพคนไทย” 

Facebook : สุขภาพคนไทย 

Instagram : @thaihealthreport 

Youtube : สุขภาพคนไทย

TikTok : @thaihealthreport (30 วิสุขภาพคนไทย)

ข้อมูลอ้างอิง

รายงานสุขภาพคนไทย 2568 หมวด เรื่องพิเศษประจำฉบับ  เรื่อง เกิดน้อยกู่ไม่กลับ ต้องปรับและรับมืออย่างไร

สืบค้นจาก : 

สถาบันวิจัยและประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล